TokCu
Legendary Member
- Messages
- 11,155
- Joined
- Jul 25, 2011
- Messages
- 11,155
- Reaction score
- 542
- Points
- 161
SEJARAH awal Daerah Kemaman, terutama mengenai sejarah pembukaan dan perkembangan seterusnya sehinggalah ke akhir abad ke 18 adalah kabur sekali kerana sehingga kini belum lagi terdapat sebarang bukti bertulis yang dapat dijadikan bukti untuk melihat tentang sejarah awal pembukaannya.
Sebagaimana negeri-negeri atau daerah-daerah lain di Tanah Melayu, dipercayai juga bahawa sungguhpun sejarah awal Daerah Kemaman adalah kabur, tetapi penduduk- penduduk tempatan umumnya mengakui bahawa Daerah Kemaman juga mempunyai sejarah awalnya. Kepercayaan mereka ini didasarkan kepada terdapatnya satu kawasan tanah perkuburan lslam yang dianggap umum oleh penduduk tempatan sebagai kubur yang tertua sekali di daerah ini1 terletak disatu kawasan di tengah-tengah bandar Cukai (lebih kurang 100 ela dari masjid lama Cukai, Kemaman).
Terdapat satu lagi pendapat yang agak kontravesi dengan pendapat lisan di atas mengenai sejarah awal pembukaan Daerah Kemaman. Pendapat ini telah dikemukakan oleh Dato' `Jaya Perkasa di dalam artikelnya yang terdapat di dalam Annual Report of Trengganu, tahun 1925. Catitan bertulis tersebut adalah merupakan catitan yang terawal sekali yang dapat dikesan setakat ini mengenai sejarah pembukaan dan perkembangan Daerah Kemaman dari awal tahun 1800 hingga akhir tahun 1890an. Sebagaimana yang dinyatakan di atas, catitan ini adalah berbeza dengan cerita lisan terutama tentang tarikh Daerah Kemaman mulai diterokai atau dibuka.
Mengikut catitan bertulis itu Daerah Kemaman telah dibuka oleh Lebai Saras, seorang bangsawan dari Patani, disekitar tahun 1810-an. Dikatakan bahawa beliaulah yang mula-mula membuka Kampung Nyior dan membuat penempatan pertama di situ. Juga dikatakan bahawa Kampung Nyiorlah merupakan kampung yang pertama sekali dibuka di daerah ini. Selepas membuka Kampong Nyior, dikatakan bahawa Lebai Saras telah menjadi pemerintah pertama bagi Daerah Kemaman.
Dari segi sejarah lisan tempatan pula, Daerah Kemaman mula di terokai kira-kira 300 tahun yang lalu oleh Che Wan Teh iaitu bangsawan Pahang yang Berhijrah dari Kuala Pahang berikuyan kekacauan dan huru hara di sana. Beliau telah membuka penempatan pertama di kawasan pantai di Kampung Bukit Mengkuang. Setelah itu, Che Wan Teh telah berpindah dan membuka Perkampungan di Tanjung Geliga. Walau bagaimanapun, Penempatan baru ini sering di ancam lanun dan perompak yang menyebabkan Che Wan Teh dan pengikutnya telah sekali lagi berpindah dan meneroka kawasan baru di Kampung Cukai.
Lebai Saras dikatakan seorang yang berani dan alim. Beliau bersama-sama dengan anaknya, En. Abu Bakar, juga seorang yang pintar dalam ilmu hulubalang dan pengikut-pengikutnya telah lari dari Patani setelah gagal dalam satu pemberontakan Patani menentang serangan Siam dalam tahun 1810. Dalam kejadian tersebut, Dato’ Pengkalan iaitu Raja Patani telah terbunuh manakala Lebai Saras dan pengikutnya berjaya menyelamatkan diri.
Apabila rombongan Lebai Saras sampai di Kemaman mereka telah singgah seketika di Kampung Kuala Kemaman. Kemudian mereka belayar mudik melalui Sungai Kemaman ke ulu dan akhirnya berhenti di satu tempat yang bernama Kampung Nyior. Beliau (Lebai Saras) telah menyuruh orang-orangnya membersihkan tempat itu dan kawasan sekitarnya untuk dibuat satu penempatan baru dan terus menetap di situ. Dato' Jaya didalam tulisannya mengatakan bahawa;
He (Lebai Saras) was the first man to settle at Kampung Nyior, in Kemaman river about six miles from the mouth, where he made a clearing and settlement.
Kedatangan Lebai Saras dan En. Abu Bakar ke Kemaman telah menempah satu sejarah penting dari segi kemunculan penempatan-penempatan baru di Daerah Kemaman. Juga kedatangan mereka ke daerah ini telah mencetuskan satu peristiwa penentangan secara terbuka buat kali pertama di dalam sejarah Negeri Trengganu terhadap kewibawaan dan kekuasaan Yang Dipertuan Trengganu. Akibat dari penentangan itu telah berlaku satu peperangan kecil antara Lebai Saras dan pengikut-pengikutnya di satu pihak dengan orang-orang Yang Dipertuan Trengganu di pihak yang lain. Peristiwa itu dikenali oleh penduduk tempatan di Daerah Kemaman sebagai Peristiwa Lebai Saras.
Disebabkan Lebai Saras seorang yang alim, berketurunan bangsawan dan terkenal pula dengan ilmu kepahlawanannya, maka beliau telah dihormati dan disegani oleh penduduk tempatan di daerah ini.
Lebai Saras telah diterima sebagai guru ugama, pemimpin dan pemerintah mereka. Hal ini lebih menggalakkan lagi apabila beliau (Lebai Saras) dan anaknya En. Abu Bakar mendapat tahu dari penduduk-penduduk tempatan bahawa Daerah Kemaman adalah bebas dari pengaruh Yang Dipertuan Trengganu di Kuala Trengganu. Oleh itu timbullah hasrat En. Abu Bakar terutamanya, untuk mengembangkan lagi Daerah Kemaman dengan cara membuka lebih banyak lagi kampung-kampung yang baru, terutamanya di kawasan-
kawasan pendalaman.
Dengan inisiatif Lebai Saras, beliau telah menggalakkan pembukaan lebih banyak lagi penempatan (kampung) baru di kawasan pendalaman. Dengan itu muncullah beberapa buah kampung-kampung baru disamping kampung-kampung yang telah sedia ada sebelumnya di Daerah Kemaman, Antara kampung-kampung yang baru muncul itu seperti Kampung Mat Chili, Kampung Mat Dagang, Kampung Pasir Tengku, Kampung Tempurung, Kampung Jabor. dan lain-lain lagi. Dikatakan bahawa setengah-setengah daripada kampung di atas diberi nama mengikut nama ketua kumpulan yang bertanggungjawab membuka satu-satu kampung baru itu.
Dalam hal ini Kampung Mat Chili (sekarang dikenali Mak Chili) dan Kampung Mat Dagang (Mak Lagam) adalah sebagai contohnya. Selanjutnya Lebai Saras telah melantik tiap-tiap orang ketua kumpulan tadi menjadi ketua kampung di kampung-kampung yang mereka terokai itu. Langkah yang diambil oleh Lebai Saras ini dapatlah disifatkan sebagai satu fatktor pendorong untuk ketua-ketua kumpulan atau ketua-ketua keluarga lain membuka penempatan baru yang belum lagi dibuka di kawasan-kawasan pendalaman di daerah ini.
Sebagaimana negeri-negeri atau daerah-daerah lain di Tanah Melayu, dipercayai juga bahawa sungguhpun sejarah awal Daerah Kemaman adalah kabur, tetapi penduduk- penduduk tempatan umumnya mengakui bahawa Daerah Kemaman juga mempunyai sejarah awalnya. Kepercayaan mereka ini didasarkan kepada terdapatnya satu kawasan tanah perkuburan lslam yang dianggap umum oleh penduduk tempatan sebagai kubur yang tertua sekali di daerah ini1 terletak disatu kawasan di tengah-tengah bandar Cukai (lebih kurang 100 ela dari masjid lama Cukai, Kemaman).
Terdapat satu lagi pendapat yang agak kontravesi dengan pendapat lisan di atas mengenai sejarah awal pembukaan Daerah Kemaman. Pendapat ini telah dikemukakan oleh Dato' `Jaya Perkasa di dalam artikelnya yang terdapat di dalam Annual Report of Trengganu, tahun 1925. Catitan bertulis tersebut adalah merupakan catitan yang terawal sekali yang dapat dikesan setakat ini mengenai sejarah pembukaan dan perkembangan Daerah Kemaman dari awal tahun 1800 hingga akhir tahun 1890an. Sebagaimana yang dinyatakan di atas, catitan ini adalah berbeza dengan cerita lisan terutama tentang tarikh Daerah Kemaman mulai diterokai atau dibuka.
Mengikut catitan bertulis itu Daerah Kemaman telah dibuka oleh Lebai Saras, seorang bangsawan dari Patani, disekitar tahun 1810-an. Dikatakan bahawa beliaulah yang mula-mula membuka Kampung Nyior dan membuat penempatan pertama di situ. Juga dikatakan bahawa Kampung Nyiorlah merupakan kampung yang pertama sekali dibuka di daerah ini. Selepas membuka Kampong Nyior, dikatakan bahawa Lebai Saras telah menjadi pemerintah pertama bagi Daerah Kemaman.
Dari segi sejarah lisan tempatan pula, Daerah Kemaman mula di terokai kira-kira 300 tahun yang lalu oleh Che Wan Teh iaitu bangsawan Pahang yang Berhijrah dari Kuala Pahang berikuyan kekacauan dan huru hara di sana. Beliau telah membuka penempatan pertama di kawasan pantai di Kampung Bukit Mengkuang. Setelah itu, Che Wan Teh telah berpindah dan membuka Perkampungan di Tanjung Geliga. Walau bagaimanapun, Penempatan baru ini sering di ancam lanun dan perompak yang menyebabkan Che Wan Teh dan pengikutnya telah sekali lagi berpindah dan meneroka kawasan baru di Kampung Cukai.
Lebai Saras dikatakan seorang yang berani dan alim. Beliau bersama-sama dengan anaknya, En. Abu Bakar, juga seorang yang pintar dalam ilmu hulubalang dan pengikut-pengikutnya telah lari dari Patani setelah gagal dalam satu pemberontakan Patani menentang serangan Siam dalam tahun 1810. Dalam kejadian tersebut, Dato’ Pengkalan iaitu Raja Patani telah terbunuh manakala Lebai Saras dan pengikutnya berjaya menyelamatkan diri.
Apabila rombongan Lebai Saras sampai di Kemaman mereka telah singgah seketika di Kampung Kuala Kemaman. Kemudian mereka belayar mudik melalui Sungai Kemaman ke ulu dan akhirnya berhenti di satu tempat yang bernama Kampung Nyior. Beliau (Lebai Saras) telah menyuruh orang-orangnya membersihkan tempat itu dan kawasan sekitarnya untuk dibuat satu penempatan baru dan terus menetap di situ. Dato' Jaya didalam tulisannya mengatakan bahawa;
He (Lebai Saras) was the first man to settle at Kampung Nyior, in Kemaman river about six miles from the mouth, where he made a clearing and settlement.
Kedatangan Lebai Saras dan En. Abu Bakar ke Kemaman telah menempah satu sejarah penting dari segi kemunculan penempatan-penempatan baru di Daerah Kemaman. Juga kedatangan mereka ke daerah ini telah mencetuskan satu peristiwa penentangan secara terbuka buat kali pertama di dalam sejarah Negeri Trengganu terhadap kewibawaan dan kekuasaan Yang Dipertuan Trengganu. Akibat dari penentangan itu telah berlaku satu peperangan kecil antara Lebai Saras dan pengikut-pengikutnya di satu pihak dengan orang-orang Yang Dipertuan Trengganu di pihak yang lain. Peristiwa itu dikenali oleh penduduk tempatan di Daerah Kemaman sebagai Peristiwa Lebai Saras.
Disebabkan Lebai Saras seorang yang alim, berketurunan bangsawan dan terkenal pula dengan ilmu kepahlawanannya, maka beliau telah dihormati dan disegani oleh penduduk tempatan di daerah ini.
Lebai Saras telah diterima sebagai guru ugama, pemimpin dan pemerintah mereka. Hal ini lebih menggalakkan lagi apabila beliau (Lebai Saras) dan anaknya En. Abu Bakar mendapat tahu dari penduduk-penduduk tempatan bahawa Daerah Kemaman adalah bebas dari pengaruh Yang Dipertuan Trengganu di Kuala Trengganu. Oleh itu timbullah hasrat En. Abu Bakar terutamanya, untuk mengembangkan lagi Daerah Kemaman dengan cara membuka lebih banyak lagi kampung-kampung yang baru, terutamanya di kawasan-
kawasan pendalaman.
Dengan inisiatif Lebai Saras, beliau telah menggalakkan pembukaan lebih banyak lagi penempatan (kampung) baru di kawasan pendalaman. Dengan itu muncullah beberapa buah kampung-kampung baru disamping kampung-kampung yang telah sedia ada sebelumnya di Daerah Kemaman, Antara kampung-kampung yang baru muncul itu seperti Kampung Mat Chili, Kampung Mat Dagang, Kampung Pasir Tengku, Kampung Tempurung, Kampung Jabor. dan lain-lain lagi. Dikatakan bahawa setengah-setengah daripada kampung di atas diberi nama mengikut nama ketua kumpulan yang bertanggungjawab membuka satu-satu kampung baru itu.
Dalam hal ini Kampung Mat Chili (sekarang dikenali Mak Chili) dan Kampung Mat Dagang (Mak Lagam) adalah sebagai contohnya. Selanjutnya Lebai Saras telah melantik tiap-tiap orang ketua kumpulan tadi menjadi ketua kampung di kampung-kampung yang mereka terokai itu. Langkah yang diambil oleh Lebai Saras ini dapatlah disifatkan sebagai satu fatktor pendorong untuk ketua-ketua kumpulan atau ketua-ketua keluarga lain membuka penempatan baru yang belum lagi dibuka di kawasan-kawasan pendalaman di daerah ini.
Last edited:
)
