‘SG mesti kekal relevan’: Tommy Koh imbas 55 tahun dalam diplomasi global
Diplomat veteran Profesor Tommy Koh. (Gambar: CNA/Syamil Sapari)
SINGAPURA: Singapura mencapai kemerdekaan pada 1965, namun hanya menubuhkan khidmat diplomatik secara rasmi pada 1972. Ini kerana Perdana Menteri pengasas Lee Kuan Yew pada mulanya ragu-ragu sama ada cukup ramai individu berminat untuk menyertainya, menurut diplomat veteran Profesor Tommy Koh.
Profesor Koh mengambil masa setahun untuk meyakinkan Encik Lee tentang perlunya Singapura mempunyai perkhidmatan diplomatik profesional bagi menguruskan hubungan antarabangsa dan menyediakan khidmat konsular, berbanding meminjam pegawai daripada kementerian lain.
IKLAN
“Kami belum mempunyai perkhidmatan diplomatik ketika saya menyertainya. Apabila saya pulang dari PBB pada 1971, kami masih belum mempunyai perkhidmatan diplomatik,” kata Profesor Koh, yang merupakan Wakil Tetap Singapura ke Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu (PBB) dari 1968 hingga 1971.
Profesor Koh, 88 tahun, bersara daripada Kementerian Ehwal Luar (MFA) bulan lalu selepas berkhidmat selama 55 tahun. Sepanjang kerjayanya, beliau pernah menjadi Wakil Tetap Singapura ke PBB, Duta Singapura ke Amerika Syarikat dan yang terbaru, Duta Keliling.
Dalam wawancara bersama Mediacorp di Pusat Undang-Undang Antarabangsa Universiti Nasional Singapura (NUS), di mana beliau merupakan pengerusi lembaga, Profesor Koh mengimbas kembali perbualannya dengan Encik Lee.
“Beliau berkata: ‘Tommy, anak muda lelaki atau wanita yang bercita-cita tinggi mana yang mahu menyertai perkhidmatan sekecil ini? Kalau menyertai perkhidmatan awam atau Perkhidmatan Pentadbiran, ada banyak peluang,’” kata Profesor Koh, mengimbas kembali kata-kata Encik Lee.
Beliau menjawab "ada individu yang berminat dengan kerjaya seperti itu". Beliau menegaskan "setiap negara memerlukan khidmat diplomatik yang mempunyai pengalaman dan kepakaran untuk menguruskan hubungan dengan negara lain". Encik Lee akhirnya bersetuju dengan pandangannya.
IKLAN
Menurut Profesor Koh, Singapura “tidak pernah benar-benar bersedia untuk mencapai kemerdekaan”, dan generasi pertama dutanya “dipinjam dari pelbagai bahagian di Singapura” sebelum terus diberikan tanggungjawab besar dalam dunia diplomasi.
Profesor Koh sendiri berusia 30 tahun dan mengajar undang-undang apabila dihantar ke PBB sebagai duta.
“Kami belajar sambil menjalankan tugas, dan secara bersama kami menyumbang kepada pembentukan prinsip asas dasar luar Singapura,” katanya.
Profesor Koh pernah bekerja dengan setiap Menteri Ehwal Luar dalam sejarah Singapura. Menurut beliau, individu yang paling banyak mempengaruhinya ialah Menteri Ehwal Luar pertama Singapura, S Rajaratnam, yang memegang jawatan itu dari 1965 hingga 1980.
“Beliau memberikan pengaruh terbesar terhadap cara saya berfikir dan mengamalkan diplomasi. Namun, setiap menteri selepas beliau turut membawa sesuatu yang tersendiri, dan saya belajar daripada setiap seorang daripada mereka,” kata Profesor Koh.
IKLAN
Satu lagi prinsip yang dipelajari Profesor Koh daripada pertemuannya dengan Encik Lee ialah “negara kecil tidak mempunyai kepentingan yang semula jadi kepada dunia”.
“Oleh itu, sudah menjadi tanggungjawab berterusan Singapura untuk memastikan kita kekal relevan dan berguna kepada negara-negara lain serta kepada dunia,” katanya.
Menurut Profesor Koh, perkara itu merupakan antara prinsip utama yang membimbing dasar luar Singapura.
Antaranya ialah melindungi kedaulatan dan keutuhan wilayah negara, meluaskan ruang ekonomi dan politik Singapura, mempunyai sebanyak mungkin sahabat dan sesedikit mungkin musuh, serta menyedari bahawa Singapura tetap mempunyai keupayaan untuk menentukan tindakannya sendiri walaupun merupakan sebuah negara kecil.
“Kita tidak boleh mempunyai sikap bahawa kita tiada pilihan selain tunduk kepada kuasa-kuasa besar dan negara yang lebih besar,” katanya.
IKLAN
Menurut Profesor Koh, prinsip-prinsip tersebut terbukti kekal relevan sepanjang zaman.
“Sudah tentu, peranan yang kita mainkan di dunia berubah mengikut masa. Pada peringkat awal, kita belajar, memerhati dan cuba memahami bagaimana dunia serta sistem antarabangsa berfungsi,” katanya.
“Kemudian, apabila kita semakin matang, kita mampu memberikan sumbangan kembali kepada sistem itu. Kini, saya boleh katakan bahawa Singapura sangat dihormati di PBB dan di dunia, dan kita banyak menyumbang kembali kepada masyarakat antarabangsa.”
IMBAS KEMBALI 55 TAHUN
Profesor Koh berkata beliau berada dalam keadaan sihat dan gembira serta mengenang kembali tempohnya dalam perkhidmatan diplomatik dengan penuh kepuasan.
Menurut beliau, satu sifat penting yang perlu dimiliki pegawai perkhidmatan diplomatik ialah “percaya kepada Singapura”.
“Kita percaya dalam mempertahankan kepentingan nasional Singapura. Namun pada masa yang sama, kita mahu Singapura menjadi warga dunia yang baik,” kata Profesor Koh.
Ini bermakna Singapura bersedia memainkan peranan apabila diminta menjadi pengerusi berkecuali, pemudah cara atau utusan khas, setakat yang mampu dilakukannya.
Profesor Koh mengimbas kembali apabila PBB memintanya menjadi utusan khas untuk membantu mencapai perdamaian antara Rusia dengan Estonia, Latvia dan Lithuania pada 1993. Pemerintah Singapura ketika itu menyokong keputusannya menerima tugas tersebut.
“Pemerintah saya berkata, ‘sila lakukannya’, walaupun tugas itu membawa saya ke satu bahagian dunia yang langsung tidak saya kenali,” katanya.
Beliau juga pernah mempengerusikan dua panel pertikaian Pertubuhan Perdagangan Sedunia (WTO), walaupun bukan seorang peguam perdagangan.
Menurut Profesor Koh, melalui cara-cara seperti inilah Singapura cuba memberikan sumbangan kembali kepada sistem antarabangsa.
Cabaran terbesar yang dihadapinya ketika beralih daripada dunia akademik kepada diplomasi ialah mencari keseimbangan antara teori dengan realiti sebenar.
“Anda mungkin percaya bahawa undang-undang antarabangsa merupakan perkara paling penting di dunia. Tetapi apabila anda berada di PBB dan melihat bagaimana Kesatuan Soviet langsung tidak menghiraukan undang-undang antarabangsa, menyerang Czechoslovakia dan menggulingkan pemerintahnya, anda sedar bahawa dunia jauh lebih rumit daripada apa yang kami ajarkan kepada pelajar di sekolah undang-undang,” katanya.
“Jadi, cabaran bagi saya sepanjang 55 tahun lalu ialah: Bagaimana saya hendak menyelaraskan teori dengan amalan? Bukan dengan berputus asa dan menjadi sinis, tetapi dengan bersikap pragmatik dan idealistik pada masa yang sama.”
Walaupun mempunyai kerjaya diplomatik yang panjang dan cemerlang, Prof Koh menganggap satu perkara yang lebih peribadi sebagai antara detik paling bermakna dalam hidupnya - perkahwinannya dengan isterinya, Dr Poh Siew Aing.
“Saya akan sentiasa berterima kasih kepadanya kerana sanggup mengorbankan kerjaya dalam bidang perubatan untuk menyokong saya dan anak-anak,” kata Profesor Koh.
Pasangan itu mempunyai dua orang anak lelaki.
SINGAPURA SEBAGAI PENGERUSI ASEAN PADA 2027
Menjelang Singapura mengambil alih jawatan pengerusi ASEAN tahun depan, Profesor Koh berkata banyak perkara sudah berubah sejak kali terakhir negara ini memegang jawatan tersebut pada 2018.
Dari segi ekonomi, ASEAN sudah mencatatkan kemajuan besar. Secara keseluruhan, blok itu kini merupakan ekonomi kelima terbesar di dunia dan tidak lama lagi dijangka menjadi yang keempat terbesar, katanya.
“Ini satu kemajuan yang sangat besar. Kita kekal bersatu. Kita merupakan kuasa keamanan. Kita membangunkan budaya perundingan, sikap saling bertolak ansur, semangat memberi dan menerima, serta rasa identiti ASEAN yang semakin kuat dalam kalangan rakyat.
“Jadi, saya rasa 10 tahun kebelakangan ini merupakan tempoh yang sangat baik,” katanya.
Namun, keadaan dunia kini kurang memihak kepada ASEAN, dengan beberapa negara besar semakin memberi tumpuan kepada kepentingan dalam negeri dan menjauhkan diri daripada perdagangan bebas, kata Profesor Koh.
Sekalipun demikian, negara-negara lain masih meneruskan usaha menggalakkan perdagangan bebas.
Beliau memberi contoh dua perjanjian perdagangan bebas baharu Singapura dengan lapan negara Amerika Latin, iaitu dengan blok Mercosur yang ditandatangani pada Disember 2023 dan kumpulan Pacific Alliance yang berkuat kuasa sejak Mei tahun lalu.
Menurut Profesor Koh, memegang jawatan pengerusi ASEAN merupakan tanggungjawab besar dan dunia mempunyai jangkaan tinggi terhadap Singapura.
“Jadi, kita akan memastikan tempoh kita sebagai pengerusi tahun depan bermakna dan membuahkan hasil. Saya belum boleh memberitahu anda apakah hasil utama yang mahu kita capai, tetapi akan ada beberapa perkara penting,” katanya.
Profesor Koh berkata aset terbesar ASEAN ialah kepercayaan. ASEAN mampu menghimpunkan negara-negara dalam forum serantau kerana kuasa-kuasa besar sendiri tidak saling mempercayai antara satu sama lain.
“Satu-satunya kumpulan negara yang boleh menganjurkan persidangan seperti ini dan menjadi pengerusi berkecuali ialah ASEAN.
“Jadi, boleh dikatakan kita yang ‘memandu bas’, bukan kerana kita paling besar, tetapi kerana kita diterima oleh semua pihak. Semua pihak mempercayai kita.”
RUNDINGAN YANG BERLARUTAN
Profesor Koh mengimbas kembali bahawa pencerobohan Vietnam ke atas Kemboja pada 1978 merupakan “cabaran paling penting” yang dihadapi lima negara asal ASEAN.
Menurut beliau, pencerobohan itu menimbulkan kebimbangan Thailand kerana tentera Vietnam berada di sempadannya dengan Kemboja.
“Mereka meminta kami yang lain untuk menyokong mereka, dan kami berbuat demikian. Kami juga mahu membebaskan Kemboja daripada kawalan dan penguasaan Vietnam,” katanya.
“Ia merupakan kempen selama 10 tahun ... yang berakhir pada 1991 dengan Perjanjian Damai Paris. Jadi, itu merupakan antara tempoh paling panjang dalam hidup saya.”
Satu lagi rundingan yang mengambil masa lama ialah Konvensyen PBB mengenai Undang-Undang Laut (UNCLOS) 1982, yang mengambil masa kira-kira sembilan tahun.
Pada tahun terakhir rundingan itu, Profesor Koh dipilih sebagai presiden Persidangan PBB mengenai Undang-Undang Laut dan membantu membimbing lebih 150 negara mencapai persetujuan mengenai undang-undang antarabangsa yang penting itu.
Antara pencapaian lain yang dikenangnya ialah perjanjian perdagangan bebas dengan Amerika Syarikat yang dimuktamadkan pada 2003 serta pembentukan hubungan diplomatik dengan China pada 1990.
Beliau juga mewakili Singapura dalam dua pertikaian undang-undang dengan Malaysia, termasuk pertikaian mengenai Pedra Branca.
Apabila ditanya sama ada beliau pernah tidak bersetuju dengan dasar luar Singapura, Profesor Koh berkata “mungkin ada satu atau dua keadaan apabila saya tidak bersetuju dengan sesuatu cadangan dan saya menyuarakan pandangan saya”.
“Nasib baik cadangan-cadangan itu tidak diteruskan. Kalau tidak, saya terpaksa meletakkan jawatan,” katanya secara berseloroh.
Beliau bagaimanapun enggan mendedahkan dasar yang dimaksudkan.
PERTAHANKAN KEDAULATAN UNDANG-UNDANG ANTARABANGSA
Semasa perbahasan mengenai belanjawan MFA di Parlimen pada Februari, Menteri Ehwal Luar Dr Vivian Balakrishnan menyifatkan keadaan semasa sistem antarabangsa sebagai “saat berlakunya keretakan”.
Profesor Koh berkata ini bukan kali pertama undang-undang antarabangsa disalahgunakan. Beliau merujuk kepada era Perang Dingin dan tindakan Kesatuan Soviet yang mengabaikan undang-undang antarabangsa.
“Jadi, adakah kita harus berputus asa? Sama sekali tidak. Kita terus membina gabungan negara-negara yang mempunyai pemikiran yang sama. Kita terus percaya bahawa kita mahu membina sebuah dunia yang diperintah berlandaskan undang-undang, bukannya kekerasan,” katanya.
“Sama ada Rusia, Israel atau mana-mana negara lain, kita mesti memastikan negara yang melanggar undang-undang antarabangsa dan kedaulatan undang-undang dipertanggungjawabkan.”
Profesor Koh berkata undang-undang antarabangsa masih mampu melindungi negara-negara kecil pada tahap yang besar.
Namun, tidak banyak yang boleh dilakukan jika sesebuah kuasa besar tetap berkeras mahu menggunakan kekuatan tentera.
Sungguhpun demikian, masyarakat antarabangsa masih boleh menggunakan institusi sedia ada untuk memastikan pihak yang melakukan pelanggaran dipertanggungjawabkan, katanya.
“Walaupun dalam keadaan sekarang apabila sebuah negara besar bertindak di luar batas, saya akan berkata: Tetapi kita yang lain tidak berbuat demikian.
“Kita yang lain masih percaya kepada undang-undang antarabangsa, kedaulatan undang-undang, mahkamah, tribunal dan sebagainya.
“Ini bukan masanya untuk berputus asa. Sebaliknya, inilah masanya untuk kita menegaskan semula keyakinan terhadap undang-undang antarabangsa dan kedaulatan undang-undang.”
‘SG mesti kekal relevan’: Tommy Koh imbas 55 tahun dalam diplomasi global
SINGAPURA: Singapura mencapai kemerdekaan pada 1965, namun hanya menubuhkan khidmat diplomatik secara rasmi pada 1972. Ini kerana Perdana Menteri pengasas Lee Kuan Yew pada mulanya ragu-ragu sama ada cukup ramai individu berminat untuk menyertainya, menurut diplomat veteran Profesor Tommy Koh...
